Dzień Jeża: jak pomóc jeżom w swojej okolicy

10 listopada obchodzimy Dzień Jeża. Większość jeży już wtedy śpi, zwinięta w gniazdach z trawy i liści. To najlepszy moment, żeby sprawdzić, czy wokół naszych domów zostało dla nich miejsce do przetrwania zimy.

Poniżej znajdziesz kilka prostych rzeczy, które możesz zrobić od razu, listę ośrodków pomocy oraz gotowy mail do spółdzielni lub wspólnoty mieszkaniowej. Wystarczy go skopiować i wysłać.

Poznaj jeże

W Polsce żyją dwa gatunki: jeż wschodni (Erinaceus roumanicus) i jeż zachodni (Erinaceus europaeus). Jeż wschodni występuje w całym kraju, a zachodni głównie w zachodniej części Polski. Oba gatunki są pod częściową ochroną.

• Jeż zachodni ma około 8 tysięcy kolców, wschodni około 6,5 tysiąca.
• Jesienią, zwykle w październiku, jeże zapadają w sen zimowy i śpią do wiosny.
• Żyją średnio 4 do 7 lat.
• Są sprzymierzeńcami ogrodników: zjadają m.in. larwy i dorosłe owady uznawane za szkodniki roślin.

Jeże coraz częściej mieszkają blisko nas, w ogrodach, parkach i na działkach. To znaczy, że ich los w dużej mierze zależy od tego, jak dbamy o zieleń wokół domów.

Jak pomóc jeżom jesienią i zimą?

Najwięcej dla jeży robi to, czego nie sprzątamy. Grabienie liści do zera, cięcie krzewów i żywopłotów „na zero” czy porządkowanie kompostownika odbiera im miejsca na gniazda letnie i zimowe.

1. Zostaw kupkę liści i gałęzi w spokojnym kącie ogrodu lub pod krzewami. To gotowa sypialnia na zimę.
2. Nie pal liści ani gałęzi i nie wypalaj traw. Śpiący jeż nie ucieknie przed ogniem.
3. Uważaj przy kompostowniku. Jeże chętnie w nim nocują, więc przerzucaj go ostrożnie.
4. Zabezpiecz pułapki: wykopy, studzienki i oczka wodne. Jeże wpadają do nich i nie potrafią się wydostać.
5. Nie używaj kosiarki automatycznej nocą. Jeże są aktywne po zmroku, a w razie zagrożenia zwijają się w kłębek, zamiast uciekać. Stuttgart w 2026 roku zakazał pracy takich kosiarek w nocy, właśnie ze względu na jeże.
6. Zrezygnuj z chemii ogrodowej. Środki owadobójcze zabierają jeżom pokarm.
7. Postaw płytką miskę z wodą. Jeże zawsze potrzebują wody.

Czego nie robić?

• Nie dawaj jeżom mleka. Jeże nie tolerują laktozy, nawet maluchy. Mleko może je zabić. Pić mogą tylko wodę.
• Nie karm ich ludzkim jedzeniem. Częściej szkodzi, niż pomaga. Jeśli dokarmiasz, wybierz dobrej jakości, pełnomięsną karmę dla kotów, bez dodatków zbożowych i roślinnych.
• Nie wywoź jeży z miasta do lasu. W mieście radzą sobie dobrze, a łapiąc dorosłego jeża, możesz odebrać matkę jej młodym.
• Nie zatrzymuj jeża w domu. Jeże są pod ochroną. Chorego lub osłabionego zwierzęcia nie leczymy sami, tylko przekazujemy specjalistom.

Znalazłeś jeża? Kiedy reagować?

Nie każdy jeż w ogrodzie potrzebuje pomocy. Reaguj, gdy widzisz, że zwierzę jest ranne, wyraźnie osłabione albo bardzo małe. Młode jeże, które na początku listopada ważą mniej niż 500 gramów, nie mają szans same przetrwać pierwszej zimy.

Co zrobić:

1. Skontaktuj się z najbliższym ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt. Specjaliści powiedzą Ci, jak bezpiecznie pomóc.
2. Jeśli nie wiesz, gdzie dzwonić, zadzwoń do Straży Miejskiej. W wielu miastach współpracuje z ośrodkami dla dzikich zwierząt.
3. Do czasu przekazania możesz podać jeżowi świeżą wodę. Bez mleka i bez ludzkiego jedzenia.

Napisz do swojej spółdzielni lub wspólnoty

Na osiedlach o tym, czy liście zostaną, decyduje zarządca terenu. Jeden mail od mieszkańca często wystarczy, żeby ekipa sprzątająca zostawiła kilka kątów w spokoju. Skopiuj tekst, uzupełnij pola w nawiasach i wyślij.

Dzień dobry,

jestem mieszkanką/mieszkańcem budynku przy ulicy [adres].

Zwracam się z prośbą o uwzględnienie potrzeb jeży podczas jesiennych i zimowych prac porządkowych na terenie osiedla. Jeże są w Polsce gatunkiem chronionym. Na zimę budują gniazda z liści, trawy i gałęzi i śpią w nich do wiosny. Całkowite usuwanie liści i przycinanie krzewów do zera odbiera im miejsca do przetrwania zimy. Uprzejmie proszę o:

1. wyznaczenie kilku spokojnych miejsc na osiedlu, np. pod krzewami lub przy ogrodzeniu, i pozostawienie w nich kup liści i gałęzi,
2. wyraźne oznaczenie tych miejsc, np. tabliczką „Tu zimują jeże. Prosimy nie sprzątać”, oraz przekazanie tej informacji ekipie sprzątającej, aby nikt ich przez pomyłkę nie usunął,
3. pozostawienie tych miejsc nienaruszonych przez całą zimę i uprzątnięcie ich dopiero wiosną, gdy jeże zakończą sen zimowy; wcześniejsze sprzątanie może zniszczyć gniazdo ze śpiącym zwierzęciem,
4. rezygnację ze spalania liści i gałęzi,
5. ostrożność przy pracach w pobliżu krzewów, żywopłotów i kompostowników,
6. zabezpieczenie otwartych studzienek i wykopów. To niewielka zmiana w pracach porządkowych, a dla jeży może oznaczać przetrwanie zimy. Chętnie pomogę w przygotowaniu i oznaczeniu takich miejsc.

Z pozdrowieniami,